(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.31. అధ్యాయః 031
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి శూద్రోపదేశస్యానర్థహేతుతాయాం దృష్టాంతతయా మునిశూద్రయోః కథాకథనం॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ।

మిత్రసౌహార్దయోగేన ఉపదేశం కరోతి యః।
జాత్యాఽధరస్య రాజర్షే దోషస్తస్య భవేన్న వా॥ 13-31-1(82037)
ఏతదిచ్ఛామి తత్త్వేన వ్యాఖ్యాతుం వై పితామహ।
సూక్ష్మా గతిర్హి ధర్మస్యి యత్ర ముహ్యంతి మానవాః॥ 13-31-2(82038)
భీష్మ ఉవాచ। 13-31-3x(6817)
అత్ర తే వర్తయిష్యామి శృణు రాజన్యథాక్రమం।
`మదుక్తం వచనం రాజన్యథాన్యాయం యథాగమం।'
ఋషీణాం వదతాం పూర్వం శ్రుతమాసీద్యథా పురా॥ 13-31-3(82039)
ఉపదేశో న కర్తవ్యో జాతిహీనస్య కస్య చిత్।
ఉపదేశే మహాందోష ఉపాధ్యాయస్య భాష్యతే॥ 13-31-4(82040)
`నాధ్యాపయేచ్ఛూద్రమిహ తథా నైవ చ యాజయేత్।'
నిదర్శనమిదం రాజఞ్శృణు మే భరతర్షభ॥ 13-31-5(82041)
దురుక్తవచనే రాజన్యథాపూర్వం యుధిష్ఠిర।
బ్రహ్మాశ్రమపదే వృత్తం పార్శ్వే హిమవతః శుభే॥ 13-31-6(82042)
తత్రాశ్రమపదం పుణ్యం నానావృక్షగణాయుతం।
నానాగుల్మలతాకీర్ణం మృగద్విజనిషేవితం।
సిద్ధచారణసంఘుష్టం రంయం పుష్పితకాననం॥ 13-31-7(82043)
వ్రతిభిర్బహుభిః కీర్ణం తాపసైరుపశోభితం।
బ్రాహ్మణైశ్చ మహాభాగైః సూర్యజ్వలనసన్నిభైః॥ 13-31-8(82044)
నియమవ్రతసంపన్నైః సమాకీర్ణం తపస్విభిః।
దీక్షితైర్భరతశ్రేష్ఠ యతాహారైః కృతాత్మభిః॥ 13-31-9(82045)
వేదాధ్యయనఘోషైశ్చ నాదితం భరతర్షభ।
వాలఖిల్యైశ్చ బహుభిర్యతిభిశ్చ నిషేవితం॥ 13-31-10(82046)
తత్ర కశ్చిత్సముత్సాహం కృత్వా శూద్రో దయాన్వితః।
ఆగతో హ్యాశ్రమపదం పూజితశ్చ తపస్విభిః॥ 13-31-11(82047)
తాంస్తు దృష్ట్వా మునిగణాందేవకల్పాన్మహౌజసః।
వివిధాం వహతో దీక్షాం సంప్రాహృష్యత భారత॥ 13-31-12(82048)
అథాస్య బుద్ధిరభావత్తాపస్యే భరతర్షభ।
తతోఽబ్రవీత్కులపతిం పాదౌ సంగృహ్య భారత॥ 13-31-13(82049)
భవత్ప్రసాదాదిచ్ఛామి ధర్మం చర్తుం ద్విజర్షభ।
తస్మాదభిగతం త్వం మాం ప్రవ్రాజయితుమర్హసి॥ 13-31-14(82050)
వర్ణావరోఽహం భగవఞ్శూద్రో జాత్యాఽస్మి సత్తమ।
శుశ్రూషాం కర్తుమిచ్ఛామి ప్రపన్నాయ ప్రసీద మే॥ 13-31-15(82051)
కులపతిరువాచ। 13-31-16x(6818)
న శక్యమిహ శూద్రేణ లింగమాశ్రిత్య వర్తితుం।
ఆస్యతాం యది తే బుద్ధిః శుశ్రూషానిరతో భవ॥ 13-31-16(82052)
శుశ్రూషయా పరాఁల్లోకానవాప్స్యసి న సంశయః॥ 13-31-17(82053)
భీష్మ ఉవాచ। 13-31-18x(6819)
ఏవముక్తస్తు మునినా స శూద్రోఽచింతయన్నృప।
కథమత్ర మయా కార్యం శ్రుద్ధా ధర్మపరా చ మే॥ 13-31-18(82054)
విజ్ఞాతమేవం భవతు కరిష్యే ప్రియమాత్మనః।
గత్వాఽఽశ్రమపదాద్దూరముటజం కృతవాంస్తు సః॥ 13-31-19(82055)
తత్ర వేదీం చ భూమిం చ దేవతాయతనాని చ।
నివేశ్య భరతశ్రేష్ఠ నియమస్థోఽభవన్మునిః॥ 13-31-20(82056)
అభిషేకాంశ్చ నియమాందేవతాయతనేషు చ।
బలిం చ కృత్వా హుత్వా చ దేవతాం చాప్యపూజయత్॥ 13-31-21(82057)
సంకల్పనియమోపేతః ఫలాహారో జితేంద్రియః।
నిత్యం సన్నిహితాభిస్తు ఓషధీభిః ఫలైస్తథా॥ 13-31-22(82058)
అతిథీన్పూజయామాస యథావత్సముపాగతాన్।
ఏవం హి సుమహాన్కాలో వ్యత్యక్రామత తస్య వై॥ 13-31-23(82059)
అథాస్య మునిరాగచ్చత్సంగత్యా వై తమాశ్రమం।
సంపూజ్య స్వాగతేనర్షిం విధివత్సమతోషయత్॥ 13-31-24(82060)
అనూకూలాః కథాః కృత్వా యథాగతమపృచ్ఛత।
ఋషిః పరమతేజస్వీ ధర్మాత్మా సంశితవ్రతః॥ 13-31-25(82061)
ఏవం సుబహుశస్తస్య శూద్రస్య భరతర్షభ।
సోఽగచ్ఛదాశ్రమమృషిః శూద్రం ద్రష్టుం నరర్షభః॥ 13-31-26(82062)
అథ తం తాపసం శూద్రః సోఽబ్రవీద్భరతర్షభ।
పితృకార్యం కరిష్యామి తత్ర మేఽనుగ్రహం కురు॥ 13-31-27(82063)
బాఢమిత్యేవ తం విప్ర ఉవాచ భరతర్షభ।
శుచిర్భూత్వా స శూద్రస్తు తస్యర్షేః పాద్యమానయత్॥ 13-31-28(82064)
అథ దర్భాశ్చ వన్యాంశ్చ ఓషధీర్భరతర్షభ।
పవిత్రమాసనం చైవ బృసీం చి సముపానయత్॥ 13-31-29(82065)
అథ దక్షిణమావృత్య బృసీం చరమశైర్షికీం।
కృతామన్యాయతో దృష్ట్వా తం శూద్రమృషిరబ్రవీత్॥ 13-31-30(82066)
కురుష్వైతాం పూర్వశీర్షాం భవాంశ్చోదఙ్ముఖః శుచిః।
స చ తత్కృతవాఞ్శూద్రః సర్వం యదృషిరబ్రవీత్॥ 13-31-31(82067)
యథోపదిష్టం మేధావీ దర్భార్ఘాది యథాతథం।
హవ్యకవ్యవిధిం కృత్స్నముక్తం తేన తపస్వినా॥ 13-31-32(82068)
ఋషిణా పితృకార్యేషు సదా ధర్మపథే స్థితః।
పితృకార్యే కృతే చాపి విసృష్టః స జగామ హ॥ 13-31-33(82069)
అథ దీర్ఘస్య కాలస్య స తప్యఞ్శూద్రతాపసః।
వనే పంచత్వమగమత్సుకృతేన చ తేన వై।
అజాయత మహారాజ వంశే స చ మహాద్యుతిః॥ 13-31-34(82070)
తథైవ స ఋషిస్తాత కాలధర్మమవాప హ।
పురోహితకులే విప్రః స జాతోఽస్య వశానుగః॥ 13-31-35(82071)
ఏవం తౌ తత్ర సంభూతావుభౌ శూద్రమునీ తదా।
క్రమేణ వర్ధితౌ చాపి విద్యాసు కుశలావుభౌ॥ 13-31-36(82072)
అథర్వవేదే వేదే చ బభూవర్షిః సునిష్ఠితః।
కల్పప్రయోగే చోత్పన్నే జ్యోతిషే చ పరం గతః।
సాంఖ్యే చైవ పరా ప్రీతిస్తస్య చైవం వ్యవర్ధత॥ 13-31-37(82073)
పితర్యుపరతే చాపి కృతశౌచస్తు పార్థివః।
అభిషిక్తః ప్రకృతిభీ రాజపుత్రః స పార్థివః॥ 13-31-38(82074)
అభిషిక్తేన స ఋషిరభిషిక్తః పురోహితః॥ 13-31-39(82075)
స తం పురోధాయ సుఖమవసద్భరతర్షభః।
రాజ్యం శశాస ధర్మేణ ప్రజాశ్చ పరిపాలయన్॥ 13-31-40(82076)
పుణ్యాహవాచనే నిత్యం ధర్మకార్యేషు చాసకృత్।
ఉత్స్మయన్ప్రాహసచ్చాపి దృష్ట్వా రాజా పురోహితం।
ఏవం స బహుశో రాజన్పురోధసముపాహసత్॥ 13-31-41(82077)
లక్షయిత్వా పురోధాస్తు బహుశస్తం నరాధిపం।
ఉత్స్మయంతం చ సతతం దృష్ట్వా తం మన్యుమానభూత్॥ 13-31-42(82078)
అథ శూన్యే పురోధాస్తు సహ రాజ్ఞా సమాగతః।
కథాభిరనుకూలాభీ రాజానం చాభ్యోరచయత్॥ 13-31-43(82079)
తతోఽబ్రవీన్నరేంద్రం స పురోధా భరతర్షభ।
వరమిచ్ఛాంయహం త్వేకం త్వయా దత్తం మహాద్యుతే॥ 13-31-44(82080)
రాజోవాచ। 13-31-45x(6820)
వరాణాం తే శతం దద్యాం కిం బతైకం ద్విజోత్తమ।
స్నేహాచ్చ బహుమానాచ్చ నాస్త్యదేయం హి మే తవ॥ 13-31-45(82081)
పురోహిత ఉవాచ। 13-31-46x(6821)
ఏకం వై వరమిచ్ఛామి యది తుష్టిసి పార్థివ।
ప్రతిజానీహి తావత్త్వం సత్యం యద్వద నానృతం॥ 13-31-46(82082)
భీష్మ ఉవాచి। 13-31-47x(6822)
బాఢమిత్యేవ తం రాజా ప్రత్యువాచ యుధిష్ఠిర।
యది జ్ఞాస్యామి వక్ష్యామి అజానన్న తు సంవదే॥ 13-31-47(82083)
పురోహిత ఉవాచ। 13-31-48x(6823)
పుణ్యాహవాచనే నిత్యం ధర్మకృత్యేషు చాసకృత్।
శాంతిహోమేషు చ సదా కిం త్వం హససి వీక్ష్య మాం॥ 13-31-48(82084)
సవ్రీడం వై భవతి హి మనో మే హసతా త్వయా।
కామయా శాపితో రాజన్నాన్యథావక్తుమర్హసి॥ 13-31-49(82085)
భావ్యం హి కారణేనాత్ర న తే హాస్యమకారణం।
కౌతూహలం మే సుభృశం తత్త్వేన కథమస్వ మే॥ 13-31-50(82086)
రాజోవాచ। 13-31-51x(6824)
ఏవముక్తే త్వయా విప్ర యదవాచ్యం భవేదపి।
అవశ్యమేవ వక్తవ్యం శృణుష్వైకమనా ద్విజ॥ 13-31-51(82087)
పూర్వదేహే యథా వృత్తం తన్నిబోధ ద్విజోత్తమ।
జాతిం స్మరాంయహం బ్రహ్మన్నవధానేన మే శృణు॥ 13-31-52(82088)
శుద్రోఽహమభవం పూర్వం తపసే కృతనిశ్చయః।
ఋషిరుగ్రతపాస్త్వం చ తదాఽభూర్ద్విజసత్తమ॥ 13-31-53(82089)
ప్రీయతా హి తదా బ్రహ్మన్మమానుగ్రహబుద్ధినా।
పితృకార్యే త్వయా పూర్వముపదేశః కృతోఽనఘ॥ 13-31-54(82090)
వృస్యాం దర్భేషు హవ్యే చ కవ్యే చ మునిసత్తమ।
ఏతేన కర్మదోషేణ పురోధాస్త్వమజాయథాః॥ 13-31-55(82091)
అహం రాజా చ విప్రేంద్ర పశ్య కాలస్య పర్యయం।
మత్కృతస్యోపదేశస్య త్వయాఽవాప్తమిదం ఫలం॥ 13-31-56(82092)
ఏతస్మాత్కారణాద్బ్రహ్మన్ప్రహసే త్వాం ద్విజోత్తమ।
న త్వాం పరిభవన్బ్రహ్మనప్రహసామి గురుర్భవాన్॥ 13-31-57(82093)
విపర్యయేణ మే మన్యుస్తేన సంతప్యతే మనః।
జాతిం స్మరాంయహం తుభ్యమతస్త్వాం ప్రహసామి వై॥ 13-31-58(82094)
ఏవం తవోగ్రం హి తప ఉపదేశేన నాశితం।
పురోహితత్వముత్సృజ్య యతస్వ త్వం పునర్భవే॥ 13-31-59(82095)
ఇతస్త్వమధమామన్యాం మా యోనిం ప్రాప్స్యసే ద్విజ।
గృహ్యతాం ద్రవిణం విప్ర పూతాత్మా భవ సత్తమ॥ 13-31-60(82096)
భీష్మ ఉవాచ। 13-31-61x(6825)
తతో విసృష్టో రాజ్ఞా తు విప్రో దానాన్యనేకశః।
బ్రాహ్మణేభ్యో దదౌ విత్తం భూమిం గ్రామాంశ్చ సర్వశః॥ 13-31-61(82097)
కృచ్ఛ్రాణి చీర్త్వా చ తతో యథోక్తాని ద్విజోత్తమైః।
తీర్థాని చాపి గత్వా వై దానాని వివిధాని చ॥ 13-31-62(82098)
దత్త్వా గాశ్చైవ విప్రేభ్యః పూతాత్మాఽభవదాత్మవాన్।
తమేవ చాశ్రమం గత్వా చచార విపులం తపః॥ 13-31-63(82099)
తతః సిద్ధిం పరాం ప్రాప్తో బ్రాహ్మణో రాజసత్తమ।
సంమతస్చాభవత్తేషామాశ్రమే తన్నివాసినాం॥ 13-31-64(82100)
ఏవం ప్రాప్తో మహత్కృచ్ఛ్రమృషిః సన్నృపసత్తమ।
బ్రాహ్మణేన న వక్తవ్యం తస్మాద్వర్ణావరే జనే॥ 13-31-65(82101)
`వర్జయేదుపదేశం చ సదైవ బ్రాహ్మణో నృప।
ఉపదేశం హి కుర్వాణో ద్విజః కృచ్ఛ్రమవాప్నుయాత్॥ 13-31-66(82102)
నేషితవ్యం సదా వాచా ద్విజేన నృపసత్తమ।
న చ ప్రవక్తవ్యమిహ కించిద్వర్ణావరే నరే॥' 13-31-67(82103)
బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యాస్త్రయో వర్ణా ద్విజాతయః।
ఏతేషు కథయన్రాజన్బ్రాహ్మణో న ప్రదుష్యతి॥ 13-31-68(82104)
తస్మాత్సద్భిర్న వక్తవ్యం కస్యచిత్కించిదగ్రతః।
సూక్ష్మా గతిర్హి ధర్మస్య దుర్జ్ఞేయా హ్యకృతాత్మభిః॥ 13-31-69(82105)
తస్మాన్మౌనేన మునయో దీక్షాం కుర్వంతి చాదృతాః।
దురుక్తస్య భయాద్రాజన్నాభాషంతే చ కించన॥ 13-31-70(82106)
ధార్మికా గుణసంపన్నాః సత్యార్జవసమన్వితాః।
దురుక్తవాచాభిహితైః ప్రాప్నువంతీహ దుష్కృతం॥ 13-31-71(82107)
ఉపదేశో న కర్తవ్యో హ్యజ్ఞాత్వా యస్యకస్య చిత్।
ఉపదేశాద్ధి తత్పాపం బ్రాహ్మణః సమవాప్నుయాత్॥ 13-31-72(82108)
విమృశ్య తస్మాత్ప్రాజ్ఞేన వక్తవ్యం ధర్మమిచ్ఛతా।
సత్యానృతేన హి కృత ఉపదేశో హినస్తి హి॥ 13-31-73(82109)
వక్తవ్యమిహ పృష్టేన వినిశ్చయవిపర్యయం।
స చోపదేశః కర్తవ్యో యేన ధర్మమవాప్నుయాత్॥ 13-31-74(82110)
ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతముపదేశకృతే మయా।
మహాన్క్లేశో హి భవతి తస్మాన్నోపదిశేదిహ॥ ॥ 13-31-75(82111)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి ఏకవింశోఽధ్యాయః॥ 31 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-31-1 మిత్రముపకారమపేక్ష్యోపకర్తా। సుహృదుపకారమనపేక్ష్యోపకర్తా। లోభాత్ కృపయా వేత్యర్థః॥ 7-31-4 ఉపాధ్యాయస్యోపదేశకర్తుః॥ 7-31-6 దురుక్తం దుఃఖస్థం నీచం ప్రతి ఉక్తం వచనం॥ 7-31-8 వ్రతిభిర్బ్రహ్మచారిభిః। తాపసైర్వానప్రస్థైః॥ 7-31-10 యతిభిః సంన్యాసిభిః॥ 7-31-11 దయాన్వితః సర్వభూతాభయదానేన ప్రవ్రజ్యాం కృతవానిత్యర్థః॥ 7-31-12 దీక్షాం నియమం॥ 7-31-13 ప్రవ్రాజయితుం విధివత్ స్వోచితం కర్మ త్యాజయితుం॥ 7-31-14 ప్రవ్రజాయితుం విధివత్ స్వోచితం కర్మ త్యాజయితుం॥ 7-31-16 లింగం సంన్యాసిచిహ్నం॥ 7-31-19 ఆత్మనః ప్రియం విక్షేపకస్య శుశ్రూషాఖ్యస్య స్వధర్మస్య త్యాగం। లింగధారణానధికారేఽపి త్యాగమాత్రే సర్వస్యాధికారాత్। ఉటజం పర్ణసాలాం॥ 7-31-20 వేదీం పూజార్థం। భూమిం శయనాద్యర్థం॥ 7-31-21 అభిషేకాన్ త్రిసంధ్యం స్రానాని॥ 7-31-22 సంకల్పస్య నియమో నిగ్రహః। చిత్తవృత్తినిరోధ ఇతి యావత్। తేన ఉపేతః॥ 7-31-30 బృసీం చరమశైర్షికీం ఆసనకూర్చం పశ్చిమాగ్రం॥ 7-31-37 వేదే ఋగ్వేదాదిత్రయే। కల్పప్రయోగే సూత్రోక్తయజ్ఞప్రయోగే॥ 7-31-43 మత్కృతస్య మహ్యం కృతస్య॥ 7-31-58 విపర్యయేణ వైపరీత్యేన మన్యుర్దైన్యం॥ 7-31-59 భవే భవనిమిత్తం॥ 7-31-63 సత్యానృతేన వాణిజ్యేన ధనలోభేనేత్యర్థః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.